۳.۱. محصولات غذایی و کشاورزی (بخش پیشرو)
بخش غذایی و کشاورزی بزرگترین و باثباتترین بخش صادرات ایران به آلمان است. آلمان دومین بازار بزرگ ارگانیک جهان و یکی از بزرگترین واردکنندگان محصولات غذایی در اروپا است. محصولات ایرانی که در بازار آلمان تقاضای اثباتشده دارند عبارتاند از:
- پسته (با پوست و مغز): ایران یکی از بزرگترین تولیدکنندگان پسته جهان است. آلمان در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۳.۷ میلیون دلار پسته با پوست از ایران وارد کرد. در سهماهه اول ۲۰۲۴، آلمان با ۲۴.۳ میلیون یورو بزرگترین مقصد صادرات پسته ایران به اتحادیه اروپا بود. پسته ایرانی به دلیل طعم و اندازه در بازار آلمان جایگاه دارد، اما با رقابت شدید آمریکا و ترکیه روبهروست.
- زعفران: آلمان بزرگترین واردکننده زعفران ایرانی در اروپا است. در سال ۲۰۲۴، آلمان حدود ۳.۹ میلیون دلار (حدود ۳ تن) زعفران از ایران وارد کرد و ایران با سهم ۶۴ درصدی بزرگترین تأمینکننده زعفران آلمان بود. بستهبندی خردهفروشی (۰.۵ تا ۲ گرم) با برچسب شفاف و اطلاعات مبدأ میتواند در بخش پریمیوم بازار جایگاه خوبی ایجاد کند.
- خرما، کشمش و میوههای خشک: این اقلام در کانالهای خردهفروشی، غذایی و صنعتی آلمان تقاضا دارند. بستهبندی و درجهبندی استاندارد، شرط ورود به خردهفروشی آلمانی است.
- ادویهها و گیاهان دارویی (بهصورت کامل یا برشخورده): تقاضا در کانالهای قومی، خردهفروشی و صنعتی وجود دارد، اما پودرها و مخلوطها به دلیل ریسک بالاتر تقلب و آلودگی، سختگیرانهتر بررسی میشوند.
الزامات کلیدی برای ورود به بازار آلمان در بخش غذا:
| الزام | توضیح عملیاتی |
| انطباق HS/CN/TARIC | کد تعرفه محصول باید در فاکتور، لیست بستهبندی، برچسب و گواهی تحلیل (COA) یکسان باشد. هرگونه ناهماهنگی باعث توقف در گمرک آلمان میشود. |
| کنترل آفلاتوکسین (پسته و مغزها) | حد مجاز آفلاتوکسین در اتحادیه اروپا بسیار سختگیرانه است. آزمون آزمایشگاهی معتبر و COA مبتنی بر هر محموله (lot-based) الزامی است. |
| قابلیت ردیابی (Traceability) | خریدار آلمانی و مقامات نظارتی انتظار دارند که مسیر محصول از مزرعه/کارگاه فرآوری تا بستهبندی قابل ردیابی باشد. |
| برچسبگذاری آلمانی | برچسب باید به زبان آلمانی، با اطلاعات کامل (نام محصول، وزن خالص، شرایط نگهداری، نام و نشانی واردکننده اروپایی، شماره محموله، تاریخ انقضا/بهترین زمان مصرف) باشد. برای محصولات ارگانیک، لوگوی ارگانیک اتحادیه اروپا لازم است. |
| پیشاطلاعرسانی در TRACES NT | برای محصولات با منشأ حیوانی یا برخی محصولات گیاهی، ثبت پیشاطلاعرسانی در سامانه TRACES NT اتحادیه اروپا و دریافت CHED (گواهی بهداشتی ورود) الزامی است. |
| گواهی مبدأ | گواهی مبدأ صادراتی ایران برای اعمال تعرفه ترجیحی (در صورت وجود موافقتنامه) یا تعیین نرخ گمرکی ضروری است. |
| CBAM (مکانیسم تنظیم مرز کربن) | برای محصولات مشمول (فعلاً عمدتاً صنعتی، اما در حال گسترش)، گزارش انتشار کربن لازم است. فعالان غذایی باید روند گسترش آن را دنبال کنند. |
بازارهای هدف در آلمان: برلین و سایر شهرهای بزرگ برای محصولات ارگانیک و پایدار؛ هامبورگ و دوسلدورف برای کانالهای واردات و توزیع؛ کلن برای نمایشگاه ANUGA (مواد غذایی) و برلین برای FRUIT LOGISTICA (میوه و خشکبار) از مهمترین نقاط ورود هستند.
۳.۲. فرش دستباف و صنایع دستی
فرش ایرانی همچنان یکی از اقلام شناختهشده صادراتی ایران به آلمان است. آلمان بزرگترین مقصد صادرات فرش دستباف ایران در سال ۲۰۲۴ بود. بر اساس دادههای OEC، صادرات فرش گرهبافته ایران به آلمان در سال ۲۰۲۴ حدود ۳.۰۸ میلیون دلار بود. در مجموع صادرات فرش و کفپوشهای نسجی ایران، آلمان با حدود ۱۷.۸ میلیون دلار بزرگترین مقصد بود. با این حال، گزارشها نشان میدهد که سهم ایران در بازار فرش آلمان در سالهای اخیر به نفع رقبایی مانند ترکیه و هند کاهش یافته است.
الزامات و فرصتها: فرش ایرانی در آلمان عمدتاً در کانالهای تخصصی (فروشگاههای فرش دستباف، دکوراسیون داخلی لوکس، حراجیها) فروخته میشود. اصالت و داستان فرهنگی محصول، در کنار کیفیت رنگ و بافت، عامل تمایز است. برای ورود به این بازار، همکاری با گالریها و توزیعکنندگان تخصصی مؤثرتر از کانالهای عمومی است. الزامات گمرکی شامل گواهی مبدأ، توصیف دقیق جنس (پشم، ابریشم، پنبه) و اظهار ارزش است. تحریمهای آمریکا میتواند نقلوانتقال مالی مرتبط با فرش را نیز تحت تأثیر قرار دهد، بنابراین مسیر پرداخت باید از قبل تعیین شود.
۳.۳. محصولات دارویی
آلمان یکی از مقاصد صادرات محصولات دارویی ایران است. در سال ۲۰۲۴، آلمان با ۲۶.۳ میلیون دلار یکی از بزرگترین مقاصد صادرات دارویی ایران بود. با این حال، این تجارت بسیار حساس است و تابع مجوزهای سازمان غذا و داروی ایران، مجوزهای واردات دارو در آلمان/اتحادیه اروپا و ملاحظات تحریمی (بهویژه در حوزه تجهیزات پزشکی و مواد اولیه دارویی) است. برای فعالان این بخش، همکاری با شرکتهای دارویی آلمانی از طریق قراردادهای تولید تحت لیسانس یا تأمین مواد اولیه، معمولاً عملیتر از صادرات محصول نهایی به برند ایرانی است.
