اظهارنظر دبیر میز عراق سازمان توسعه تجارت در گفت‌وگو با «آسمان‌ آبی»

اظهارنظر دبیر میز عراق سازمان توسعه تجارت در گفت‌وگو با «آسمان‌ آبی»

عراق را می‌توان به نوعی بزرگ‌ترین بازار صادراتی ایران دانست و آن را یکی از مهم‌ترین مقاصد صادراتی به‌شمار آورد، اما در روزهای گذشته به‌دنبال تنش‌های ایجاد شده در این کشور، بحث‌های بسیاری پیرامون حجم روابط تجاری دو کشور پیش‌ آمده و ابراز نگرانی‌های متعددی در این خصوص صورت گرفته است. رئیس اتاق مشترک بازرگانی ایران و عراق بر این نکته تأکید دارد که یک‌سوم روابط‌ تجاری ایران و عراق به اقلیم کردستان مربوط می‌شود. با وجود این، مسئولان دولتی نظر دیگری داشته و حتی به شکل تلویحی این‌گونه عنوان می‌کنند که این شرایط می‌تواند منجر به افزایش درآمد صادراتی ایران به کردستان عراق شود. در این زمینه به گفت‌وگویی با ابراهیم رضازاده، دبیر میز عراق سازمان توسعه تجارت که پیش از این نیز به‌عنوان رایزن اقتصادی ایران در عراق فعالیت داشته، پرداخته‌ایم.

اگر بخواهیم به‌طور شفاف صحبت کنیم، جریانات سیاسی عراق چه تأثیری روی روابط تجاری ایران با این کشور همسایه خواهد داشت؟
اگر شرایط به‌گونه‌ای پیش رود که درنهایت منجر به بسته‌شدن مرزها در اقلیم کردستان شود، اوضاع برای قاچاق صادراتی مناسب می‌شود؛ به هر صورت کردستان عراق نیاز به تأمین مایحتاج خود داشته و لازم است این کالاها را از محلی تأمین کند که در این‌میان یکی از گزینه‌ها ایران خواهد بود. حال اگر مرزهای این بخش بسته شوند، صادرات از سمت مجاری رسمی به سمت قاچاق خواهد رفت و به‌این‌ترتیب صادرات ما برای عراق گران‌تر
تمام می‌شود.
یعنی با این اوصاف، سود تجار ایرانی افزایش خواهد داشت؟
البته این موضوع تا حدی نیز به رویکرد سایر کشورها بستگی دارد، چراکه اگر آن‌ها هم از دولت مرکزی عراق تبعیت کرده و مرزهای خود را به روی اقلیم کردستان ببندند، شرایط متفاوت خواهد بود، اما اگر آن‌ها مرزهای خود را باز بگذارند این احتمال وجود خواهد داشت که تجارت ما حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد افت داشته باشد، از سوی دیگر اگر مرزهای اقلیم کردستان بسته شود، گرچه ممکن است تجارت رسمی و آمارهای تجاری ما گویای کاهش ارقام باشد، اما همان‌طور که اشاره شد این کالاها از طریق قاچاق وارد خواهند شد.
آمار مشخصی وجود دارد که نشان دهد چند درصد صادرات ایران به عراق به اقلیم کردستان مربوط می‌شود؟
متأسفانه در مرزهای صادراتی، خروجی یا مقصد دقیق ذکر نمی‌شود و بر این اساس نمی‌توان آمار دقیقی ارائه کرد که چه حجم از صادرات عراق در کردستان مورد استفاده قرار می‌گیرد، اما به‌طور تقریبی می‌توان گفت که شاید حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد صادرات به عراق از طریق مرزهای اقلیم کردستان صورت ‌می‌گیرد، اما اگر از منظر جمعیتی بررسی کنیم، جمعیت اقلیم کردستان حدود ۱۵ درصد جمعیت عراق است و در زمینه مصرف نیز نمی‌توان سهمی بیش از این برای آن در نظر گرفت، از سوی دیگر با توجه به نزدیکی کردستان به ترکیه، طبیعی است، بخش قابل‌توجهی از واردات این بخش از سوی ترکیه انجام شود، به هرحال شاید در نهایت سهمی بین ۱۰ تا ۲۰ درصد صادرات عراق به این بخش اختصاص یابد.
با توجه به سهم ۳۰ درصدی اقلیم کردستان از صادرات عراق، بسته‌شدن مرزهای آن موجب کاهش صادرات به قسمت‌های دیگر عراق نمی‌شود؟
در گذشته و تا سال ۲۰۱۶ ممکن بود بخش قابل‌توجهی از واردات عراق از مرزهای اقلیم کردستان صورت گیرد، اما در سال ۲۰۱۷ یک گذرگاه گمرکی میان اقلیم کردستان و قسمت عربی عراق ایجاد شد و بر این اساس تجار برای جلوگیری از پرداخت دو مرحله‌ای عوارض ترجیح دادند بیشتر صادرات خود را از طریق گذرگاه جدید دنبال کنند.
درنهایت با توجه به آشفتگی‌های ایجاد شده در عراق، صادرات ایران به این کشور، این روزها با مشکلی مواجه نشده است؟
تا روز عاشورا وضعیت به حالت عادی بود و اتفاق خاصی در وضعیت صادرات رخ نداد و حتی در روز عاشورا هم مراودات در برخی مرزها ادامه داشت، اما پس از آن با دستور دولت مرکزی عراق، قرار بر آن شد که مرزهای کردستان بسته شده و جلوی مراودات کشورهای مختلف در این مرز گرفته شود.

الزام حمایت دولت از صادرکنندگان به اقلیم کردستان

حجم صادرات ایران به عراق به‌عنوان دومین شریک تجاری ما در سال، ۵ تا ۶میلیارد دلار است که در حالت عادی براساس آمارهای موجود، یک‌سوم از این آمار مربوط‌به اقلیم کردستان بود؛ البته بخشی از صادرات نیز از طریق اقلیم به مناطق دیگر صادر می‌شد که حجم زیادی است. این حجم صادرات به کشور عراق با توجه به مجموع ۴۰ تا ۴۵ میلیارد دلار صادرات غیرنفتی، یعنی ۱۵درصد از کل صادرات به عراق است که اقلیم کردستان ۵درصد را به خود اختصاص داده بود. با وجود این، زمانی که مسائل در سطح امنیتی بررسی شود، مسائل دیگر جانبی می‌شوند، نمی‌توان انتظار داشت به‌دلیل موردتهدید قرارگرفتن این حجم صادرات، موضوعات مهم‌تری ازجمله امنیت و حفظ استقلال کشور همسایه را نادیده گرفت. در شرایط کنونی رابطه ما با اقلیم کردستان به‌دلیل مصوبه شورای امنیت ملی قطع شده‌است که این اتفاق از روز دوشنبه هفته جاری عملیاتی شد. بدون‌شک مصوبه شورای امنیت لازم‌الاجرا بوده و قابلیت نقد ندارد، اما در این شرایط باید امیدوار بود در وهله اول، مشکلات پیش‌آمده حل شود تا مجددا روند صادرات را از سرگرفت. همچنین انتظار می‌رود دولت اعتماد بخش خصوصی را جلب کند و شعارهایی را که در راستای حمایت از صادرات و گسترش بازارها داده است به منصه ظهور برساند و با حمایت از صادرکنندگان به اقلیم کرستان مانع از متضررشدن این افراد شود و درصدد جبران خسارت صادرکنندگان باشد. این حمایت باید از صادرکنندگانی که بیمه صندوق ضمانت صادرات را ندارند، مضاعف شود. آلمان در زمان تحریم ایران از همه صادرکنندگان خود حمایت و زیان صادرکنندگان را با ارائه مستندات پرداخت کرد. ما نیز انتظار داریم از صادرکنندگان ایرانی به اقلیم کردستان حمایت شود؛ البته این حمایت به این دلیل است که بخش خصوصی جسارت و جرئت لازم برای شناسایی بازارهای جدید را داشته باشند؛ زیرا در اتفاق رخ‌داده به‌دلیل مسائل سیاسی، بخش خصوصی ناخواسته متضرر می‌شود.
ضرر و زیان خسارت صادرکنندگان به اقلیم کردستان مشخص نیست، اما در صورت تصمیم دولت برای حمایت از صادرکنندگان به اقلیم کردستان، باید سازمان توسعه تجارت براساس قانون، حقوق مکتسب مستندات و قراردادها را از صادرکنندگان دریافت کند و پس از بررسی حمایت‌های لازم را انجام دهد، امیدواریم این حمایت در دستور کار دولت قرار گیرد. بخش خصوصی با توجه به شرایط ایجادشده گرچه جلسه اولیه را تشکیل داد، هنوز جلسه‌ای برای بررسی وضعیت صادرکنندگان و یافتن راهکارهای لازم تشکیل نداده است تا سازوکاری برای برون‌رفت مشکلات ایجاد‌شده ارائه کند، بااین‌حال هنوز نیاز هست دولت حمایت جدی از صادرکنندگان داشته باشد.
بدون‌شک، اگر دولت حمایت از صادرکنندگان را در دستورکار خود قرار دهد، جلساتی با هماهنگی سازمان توسعه تجارت و اتاق بازرگانی برگزار خواهد شد تا در کنار بررسی ضرر و زیان صادرکنندگان به اقلیم کردستان، بازاریابی با جدیت ازسوی بخش خصوصی پیگیری شود؛ زیرا این بخش در این فضا اطمینان‌خاطر خواهد داشت که دولت در تصمیمات سیاسی کنار آن خواهد بود. بازاریابی امر ساده‌ای نیست و زمانبر است نمی‌توان امیدوار بود که بخش خصوصی که ظرفیت‌های جدیدی را برای صادرات ایجاد کرده بودند، بازارهای جدیدی را جایگزین بازار صادراتی اقلیم کردستان کنند، بااین‌حال همراهی دولت در این فضا الزامی است.
نکته مهم دیگر این است که با قطع صادرات به اقلیم کردستان، حجم صادرات غیرنفتی ایران در سال جاری کاهش خواهد یافت، براساس بررسی‌های انجام‌شده در ۶ماه نخست سال، پنج‌درصد حجم صادرات غیرنفتی نسبت‌به سال ۹۵ کاهش یافته است و از آن‌جا که اقلیم کردستان سهم پنج‌درصدی از حجم صادرات را داشت، در صورت تداوم این رویه تا پایان سال در کاهش حجم صادرات کلی تاثیرگذار خواهد بود، باید امیدوار باشیم بازارهای جدیدی را شناسایی و جایگزین کنیم؛ البته امیدوارم در روزهای آتی تنش ایجادشده در اقلیم کردستان کاهش یابد تا مجددا فعالیت اقتصادی
از سرگرفته شود.